Letra en quechua
Saya qasa huaylla ichu qanyallari mamallayta
Poqto qasa huaylla ichu qanyallari mamallayta
Yakullanmanta kani niqtin simichallanma sullaykunki
Mikuyllamanta kani niqti simichallanma ruruykunky
Alto pawaq killinchillay cartachayta apapuway
Alkonchallay wamanchallay cartachayta apapuway
Cartachayta apaspayki khuyay mamayman quykapuway
Qawaykuspa waqaqtinqa chaynan wawayki waqan niykuy
Hay que triste había sido separarse de una madre
Maypariq kuyay mamallay hainapuni waqanaypaq
Cartaschallay sufrischallay sufriskayta sufriskani
Uvaschallay pasaschally pasasqayta pasaskani
Totora manay sombrayoq
Ichullay manay llantoyoq
Hay vida vida mía noqallay manay mamayoq
Hay vida vida mía noqallay manay mamayoq
Traducción
Ichu tierno de Saya Qasa, tú pues, solamente tú, a mi madrecita.
Ichu tierno de Poqto Qasa, tú pues, solamente tú, a mi madrecita.
Cuando ella diga que es por falta de agua, haz llegar rocío a su boquita.
Cuando diga que es por comida, a su boquita le das fruto
Análisis de la canción Huaylla ichu por capas (aplicando LAAPA)
Capa 1: Paisaje sagrado y mediador natural
Saya qasa huaylla ichu, qan-yalla-ri mamallayta
Poqto qasa huaylla ichu, qan-yalla-ri mamallayta
Ichu tierno de Saya Qasa, tú pues, solamente tú, a mi madrecita.
Ichu tierno de Poqto Qasa, tú pues, solamente tú, a mi madrecita.
Función
La canción no comienza hablando de la madre ni del hablante.
Comienza invocando:
Saya Qasa
Poqto Qasa
huaylla ichu
El ichu se convierte en un intermediario entre el cantor y su madre.
Capa 2: Petición de cuidado (agua)
Yakullanmanta kani niqtin simichallanman sullaykunki
Cuando ella diga que es por falta de agua, haz llegar rocío a su boquita.
Función
El cantor no puede atender directamente a su madre.
Por eso encarga al ichu que la cuide.
Capa 3: Petición de cuidado (alimento)
Mikuyllamanta kani niqtin simichallanman ruruykunki
Cuando ella diga que es por falta de comida, haz llegar fruto a su boquita.
Función
La preocupación aumenta.
Ya no solo se cuida la sed. También el alimento.
Capa 4: Emoción implícita (clímax)
Lo que nunca se dice
La canción nunca afirma:
Extraño a mi madre
Amo a mi madre
Astoy sufriendo
Sin embargo, toda la estructura gira alrededor de una preocupación profunda por ella.
Resultado emocional
El afecto filial aparece indirectamente a través del cuidado.
El amor no se declara; se demuestra mediante encargos al paisaje.
Estructura LAAPA
Abra → Huaylla ichu → Petición → Cuidado de la madre → Amor filial implícito
Región y contexto
Regio Ayacucho, canción de despedida, nostalgia, amor